Ở bu lông đầu lục giác có bích, đầu lục giác và bích tròn được tạo liền thành một chi tiết. Bích mở rộng vùng tỳ dưới đầu, nhưng chỉ nhìn đường kính ngoài chưa thể biết bu lông có ngồi phẳng trên chi tiết ghép hay không. Cần xem cả miệng lỗ, phần chuyển tiếp dưới đầu và mặt phẳng còn lại để tiếp xúc.
Khi duyệt bản vẽ hoặc gửi yêu cầu báo giá, đường kính ren và chiều dài mới chỉ là một phần thông tin. Vị trí tiếp xúc dự kiến, vòng đệm, lớp phủ và bôi trơn cần được xem cùng với yêu cầu lắp ráp.
Phân biệt đường kính ngoài với đường kính mặt tỳ
Trên bản vẽ, d là đường kính danh nghĩa của ren, còn s là kích thước giữa hai mặt đối diện của đầu lục giác. dc chỉ đường kính ngoài của bích; dw chỉ đường kính mặt tỳ. Phải đọc giới hạn lớn nhất hoặc nhỏ nhất cùng đúng ký hiệu, không lấy đường kính bao ngoài làm toàn bộ đường kính tiếp xúc phẳng. [1]
Ký hiệu kích thước · mở hoặc thu gọn
Số hiệu và phiên bản tiêu chuẩn cũng phải rõ ràng. Tên công khai của ISO 4162:2012 phân biệt cấp sản phẩm A với phần truyền lực siết theo cấp B. Đây là cấp sản phẩm, không phải cấp bền cơ tính như 8.8 hoặc 10.9. Cùng cỡ ren và hình dáng gần giống chưa đủ để kết luận hai loại thay thế được cho nhau. [2]
Chừa khoảng tránh cho phần lượn dưới đầu
Cần kiểm tra đồng thời ba việc: thân bu lông đi qua lỗ, miệng lỗ không chạm phần chuyển tiếp dưới đầu, và mặt tỳ dự kiến chạm được mặt phẳng của chi tiết. Nếu mép lỗ chạm bán kính lượn trước, dụng cụ đạt mô-men đặt trước vẫn chưa chứng minh bích đã tỳ đúng.
Phần dưới đầu và chi tiết có lỗ
Xanh lá: vùng tỳ dự kiến
Quan sát mặt dưới bích, chỗ chuyển sang thân và miệng lỗ. Tách ra để nhìn hình học, không phải quá trình siết.
Phóng gần dưới đầu: chỗ nào chạm trước và mặt tỳ có xuống được mặt phẳng không?
Miệng lỗ tránh được phần lượn
Ở ① có khoảng tránh quanh phần lượn. Ở ② mặt bích tiếp xúc mặt phẳng chi tiết.
Mép lỗ chạm phần lượn trước
Ở ① mép lỗ bị chặn bởi phần lượn. Ở ② phần mặt tỳ phía ngoài vẫn chưa hạ xuống.
Thân đi qua được lỗ chưa chứng minh phần lượn đã có khoảng tránh hay bích đã tỳ phẳng.
Vát miệng lỗ phải được đối chiếu với biên dạng thực dưới đầu. Khoảng tránh quá nhỏ có thể gây cấn; vát lớn hơn lại làm miệng lỗ trên bề mặt rộng hơn. Đường kính lỗ, phần vát và dung sai vị trí cần theo thiết kế liên kết và tiêu chuẩn áp dụng, thay vì cộng một độ hở cố định cho mọi đường kính bu lông.
Miệng lỗ lớn hơn làm giảm vùng tỳ còn lại
Trong mô hình lý tưởng đồng tâm và tiếp xúc phẳng hoàn toàn, vùng tỳ có thể xem như một vành khăn. Giữ nguyên biên ngoài rồi tăng miệng lỗ sẽ làm diện tích hình chiếu còn lại nhỏ đi. Lấy tải chia cho diện tích cho biết áp suất trung bình, không phải phân bố áp suất tiếp xúc thực tế.
Giữ nguyên biên ngoài, so sánh vùng tỳ còn lại khi mở rộng miệng lỗ.
Miệng lỗ nhỏ hơn
Nét đứt cố định biên ngoài; lỗ nhỏ hơn để lại vành xanh rộng hơn.
Miệng lỗ lớn hơn
Biên ngoài không đổi; miệng lỗ lớn hơn làm vành xanh hẹp đi.
Tài liệu lắp ráp của Bossard nêu vật liệu, trạng thái sau chế tạo, xử lý bề mặt và nhiệt độ trong các yếu tố ảnh hưởng đến áp suất dưới đầu. Bích rộng có thể giúp phân bố tải, nhưng không tự bảo đảm tấm mỏng, vật liệu mềm hoặc bề mặt có lớp phủ không bị lún. Cũng không thể từ đó mặc nhiên tăng lực siết trước cho phép. [3]
Kiểm tra hình học theo chức năng tiếp xúc
Bu lông có thể được tạo hình nguội, rèn nóng hoặc gia công cắt gọt; ren ngoài có thể cán hoặc cắt. Phương án và thứ tự công đoạn tùy vật liệu, kích thước, hình dạng và yêu cầu kỹ thuật. Ví dụ do một nhà sản xuất công bố chỉ mô tả chi tiết và quy trình của họ, không phải quy trình bắt buộc cho mọi bu lông hay bằng chứng năng lực nhà máy Wohe. [4]
Đối với mặt tỳ, cần xem biên dạng bích, hình dạng và tình trạng bề mặt, phần chuyển tiếp dưới đầu, thân và ren, kể cả ba via hoặc chỗ nhô có thể cản tiếp xúc. Kích thước, yêu cầu hình học, khuyết tật bề mặt và cơ tính phải có tiêu chí chấp nhận riêng theo bản vẽ và tiêu chuẩn. Đo đường kính ngoài hay lắp thử một lần không thay được các kiểm tra còn lại.
Sửa mép ngoài cho đúng chỉ xác nhận đường bao, không chứng minh mặt tỳ đã tiếp xúc đúng. Ren vặn vào được cũng không xác định áp suất dưới đầu hay lực siết trước của toàn liên kết. Mỗi vị trí kiểm tra cần gắn với chức năng thực của nó.
Xem vòng đệm và điều kiện siết trong cùng một hệ
Có cần vòng đệm hay không phụ thuộc bề mặt chi tiết, dạng lỗ và phương án chống tự tháo lỏng. Tên bu lông có bích không nói rõ mặt tỳ trơn hay có răng, và hình dạng bích không tạo ra bảo đảm chống lỏng chung cho mọi ứng dụng.
Với vòng đệm khóa nêm của mình, Nord-Lock có hướng dẫn phối hợp chi tiết xiết có bích và vòng đệm đường kính ngoài lớn hơn cho lỗ lớn, lỗ dài hoặc mặt tỳ mềm. Đây là hướng dẫn cho hệ sản phẩm cụ thể, không phải quy tắc buộc phải dùng hoặc luôn được bỏ vòng đệm dưới mọi bu lông có bích. [5]
Ma sát ở ren và dưới đầu ảnh hưởng đến quan hệ giữa mô-men siết và lực siết trước. Khi đổi vòng đệm, lớp phủ hoặc chất bôi trơn, cần xem lại quan hệ này. Nếu chưa rõ các điều kiện đó, không nên áp dụng nguyên một bảng mô-men chung. [6] [7]
Khi gửi yêu cầu cho Wohe Fastener, nên kèm tiêu chuẩn và kích thước bu lông, bản vẽ lỗ và phần vát, vật liệu và chiều dày chi tiết, xử lý bề mặt, bố trí vòng đệm và yêu cầu lắp ráp. Danh mục bu lông giúp xác định loại sản phẩm; độ phù hợp và căn cứ siết cần được xác nhận trên bản vẽ đầy đủ của liên kết.
Tài liệu tham khảo
- YJT: kích thước sản phẩm GB 5787—1986 (tiếng Trung). Yêu cầu kỹ thuật theo tiêu chuẩn được chọn.
- ISO 4162:2012: tên và tóm tắt trên danh mục công khai.
- Bossard: Surface pressure when mounted, tháng 1/2025, trang 53–55.
- Wilson-Garner: How a Bolt Is Made. Các phương pháp chung và ví dụ bu lông có bích cụ thể.
- Nord-Lock: Original Washers User Guide.
- Bossard: Friction and Friction Coefficients.
- Nord-Lock: Why does torque vary when tightening and untightening?
